De economische inzet van elektriciteitscentrales wordt bepaald door de ‘merit order’: de volgorde van inzet van centrales met de laagste variabele kosten om aan de gevraagde capaciteit in een aaneengesloten regio (bijvoorbeeld Noordwest-Europa) te voldoen. De merit order wordt aangevoerd door wind- en zonne-energie die elektriciteit tegen de laagste operationele kosten leveren. Een kanttekening bij deze duurzame bronnen is de onvoorspelbaarheid. Productie is alleen mogelijk bij voldoende wind of zon. Kernenergie is afgezien van de investering en maatschappelijke gevoeligheid een goedkope en schone oplossing. Voor de traditionele kolen- en gascentrales geldt tenslotte een extra belasting aangezien zij vanaf 2013 moeten betalen voor CO2-emissierechten. Een voordeel voor de nieuwe generatie fossiele centrales met WKK en CO2-opslag die daardoor lagere uitstoot heeft en kosteneffectief kan opereren. Gascentrales zijn relatief duur maar flexibel; als pieklasteenheden kunnen ze bij hoge prijzen snel de gevraagde extra capaciteit leveren.

De marktpartijen kiezen positie om een goed plekje in de merit order te bemachtigen. In Nederland worden opmerkelijk verschillende keuzes gemaakt die variëren van uitbreiding van windparken en warmtekrachtcentrales tot nieuwbouw van kolen en/of gas. Er wordt zelfs hardop nagedacht over een tweede kerncentrale.

Bestaande centrales worden door nieuwe investeringen steeds verder uit de merit order gedrukt. Hun enige kans is optimalisatie van de asset management-strategie door slimmere investeringen te doen, danwel de operationele kosten te verlagen. Investeringen bestaan uit wettelijke verplichtingen en verbeterinvesteringen. De verplichte investeringen zijn nodig om te voldoen aan (verscherpte) regelgeving. Wat overblijft, kan vervolgens worden aangewend voor risicoverlaging of prestatieverhoging van verouderende installaties. In de laatste categorie vallen rendementsverbetering en levensduurverlenging. Al deze investeringskeuzes vereisen een beslissingsmodel om op lange termijn de effecten te kunnen afwegen, rekening houdend met de verwachte prijsontwikkelingen, regelgeving en doorlopende operationele kosten.

Veel energiebedrijven hebben de afgelopen jaren verbetertrajecten doorlopen om hun kostenniveau te verlagen. Organisaties zijn afgeslankt en niet-kernactiviteiten zijn uitbesteed. Ook het onder handen nemen van de toeleveringsketen en het afsluiten van scherpere contracten met leveranciers behoren tot deze maatregelen. Bovendien is de efficiëntie verbeterd door hogere sleuteltijd van monteurs en vergaande automatisering van de bedrijfsvoering. Een volgende stap is het verhogen van de effectiviteit door risicogestuurd asset management. Nieuwe technologische ontwikkelingen worden door voorlopers onderzocht om zich te onderscheiden van de concurrentie. Een van de mogelijke succesfactoren betreft predictive asset maintenance. Dit is het koppelen van informatiesystemen om op basis van voorspellende modellen vroegtijdige waarschuwingen voor storingen te genereren.

De aanhoudende crisis zorgt voor dynamiek in de energieproductiesector, zowel aan investeringen- als aan operationele kant. In dit competitieve klimaat worden alle verbetermogelijkheden aangegrepen en worden strategische keuzes gemaakt. Slim asset management kan de sleutel zijn tot betere asset prestaties en kan een onderscheidende factor vormen in deze steeds hardere strijd.